૧. નારદજીની અતૃપ્ત શ્રવણ ભક્તિ
સત્તાવીસમા અધ્યાયમાં વ્રતના વિવિધ લૌકિક અને પારલૌકિક ફળો વિશે સાંભળ્યા પછી, દેવર્ષિ નારદજીના હૃદયમાં ભગવાન પુરુષોત્તમ પ્રત્યેનો પ્રેમ અતિશય વધી ગયો. તેમણે ભગવાન નારાયણને દંડવત પ્રણામ કરીને વિનંતી કરી:
“હે પ્રભુ! આપના મુખેથી વ્રતનો મહિમા સાંભળીને મારું અજ્ઞાન સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગયું છે. આપની વાણી સાક્ષાત ગંગાજી જેવી પવિત્ર છે, જેમાં જેટલી વાર ડૂબકી લગાવીએ તેટલો આનંદ ઓછો પડે છે.
કૃપા કરીને મને આ વ્રતના પ્રભાવથી કોઈ રાજા કે સામાન્ય જીવનો ઉદ્ધાર થયો હોય, તેવી વધુ એક પ્રાચીન કથા સંભળાવો, જેથી સંસારી જીવોનો શ્રદ્ધાભાવ પ્રભુ ચરણોમાં વધુ દ્રઢ બને.”
૨. રાજા સુબાહુ અને તેમનું ધર્માચરણ
ભગવાન નારાયણે કહ્યું, “હે નારદ! સાંભળો, હું તમને ત્રેતાયુગની એક અદ્ભુત કથા સંભળાવું છું. એ સમયે પૃથ્વી પર *’સુબાહુ’* નામના એક પરમ પ્રતાપી અને ધર્મી રાજા રાજ કરતા હતા.
રાજા સુબાહુ દેખાવમાં સુંદર, પ્રજાપાલક અને અત્યંત પરાક્રમી હતા. તેમના શાસનકાળમાં પ્રજા સદાય સુખી, નરોગી અને સંપન્ન રહેતી હતી. રાજા સુબાહુના જીવનમાં એક ખાસ વાત હતી—તેઓ નાની ઉંમરથી જ ખૂબ જ દયાળુ હતા અને સવાર-સાંજ ભગવાન વિષ્ણુની આરાધનામાં લીન રહેતા હતા. વળી, તેમને અચાનક જ અદ્ભુત વૈભવ અને કોઈ પણ યુદ્ધ વગર વિજય પ્રાપ્ત થઈ જતો હતો.”
૩. રાજાના મનમાં જાગેલો પૂર્વજન્મનો પ્રશ્ન
એક દિવસ રાજા સુબાહુ પોતાના મહેલના ઝરૂખામાં બેઠા બેઠા વિચાર કરવા લાગ્યા કે, “મેં આ જન્મમાં તો કોઈ એવું મોટું તપ કે યજ્ઞ કર્યો નથી, છતાં મને આટલું મોટું અખંડ સામ્રાજ્ય, આટલી વફાદાર પ્રજા અને આટલો વૈભવ શા માટે મળ્યો છે? નક્કી આ મારા કોઈ પૂર્વજન્મના પુણ્યનું જ પરિણામ હોવું જોઈએ.”
પોતાના આ પ્રશ્નનો ઉત્તર મેળવવા માટે રાજા સુબાહુએ પોતાના રાજ્યના તપોધન અને ત્રિકાળજ્ઞાની *મહર્ષિ કૌત્સ*ને રાજસભામાં આમંત્રિત કર્યા. રાજાએ ઋષિના ચરણ ધોઈને પૂજા કરી અને પોતાનો પ્રશ્ન તેમની સમક્ષ મૂક્યો.
૪. મહર્ષિ કૌત્સ દ્વારા પૂર્વજન્મનું રહસ્ય પ્રગટ કરવું
રાજા સુબાહુનો પ્રશ્ન સાંભળીને મહર્ષિ કૌત્સે પોતાની દિવ્ય દ્રષ્ટિ (ધ્યાન) લગાવી અને રાજાના પૂર્વજન્મનું આખું ચરિત્ર જોઈ લીધું. ઋષિએ હસીને કહ્યું:
“હે રાજન! સાંભળ, તું પૂર્વજન્મમાં કોઈ રાજા કે ધનવાન માણસ નહોતો. તું પૂર્વજન્મમાં માળવા દેશમાં રહેતો એક અત્યંત ગરીબ અને અજ્ઞાની શૂદ્ર (મજૂર) હતો. તારું નામ ‘મણિધર’ હતું. તું આખો દિવસ જંગલમાંથી લાકડાં કાપીને અને મજૂરી કરીને માંડ માંડ તારું પેટ ભરતો હતો. તારા જીવનમાં કોઈ ધર્મ કે જ્ઞાન નહોતું.”
“પરંતુ, એકવાર તારા જીવનમાં આકસ્મિક રીતે પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસ આવ્યો. નગરમાં બધા લોકો પૂજા-પાઠ કરતા હતા. તે જોઈને તેં પણ કોઈ મોટી વિધિ વગર, માત્ર ભૂખ્યા બ્રાહ્મણોને જોઈને તારી મજૂરીની કમાણીમાંથી એક મુઠ્ઠી અન્ન (અનાજ) અને કૂવામાંથી લાવીને શીતળ જળ (પાણી) નું દાન કર્યું હતું. વળી, તેં આખો મહિનો કોઈ જીવની હિંસા નહોતી કરી અને તુલસી ક્યારા પાસે રોજ પ્રણામ કર્યા હતા.”
મહર્ષિ કૌત્સે આગળ કહ્યું, “હે રાજન! પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસમાં તેં અજાણતા અને ગરીબીમાં કરેલા એ નાનકડા અન્ન અને જળના દાનના પ્રભાવથી તારા બધા પાપો ધોવાઈ ગયા અને તે પુણ્યના પ્રતાપે જ આજે તું પૃથ્વી પર આટલા મોટા કાંચનપુર સામ્રાજ્યનો અખંડ રાજા બન્યો છે.”
ઋષિના મુખેથી આ વાત સાંભળીને રાજા સુબાહુની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને તેમનું મસ્તક ભગવાન પુરુષોત્તમના ચરણોમાં નમી પડ્યું.
📌 અધ્યાય ૨૮ નો સાર (બોધ)
નાનું દાન, મોટું ફળ: પુરુષોત્તમ માસમાં કરેલું નાનામાં નાનું સત્કર્મ (જેમ કે કોઈને પાણી પીવડાવવું કે અન્ન આપવું) પણ આગલા જન્મમાં રાજા પદ અપાવી શકે છે.
કર્મનો સિદ્ધાંત: પૂર્વજન્મમાં કરેલા કર્મો મનુષ્યનો પીછો ક્યારેય છોડતા નથી, પછી તે પાપ હોય કે પુણ્ય.
(આગળના ઓગણત્રીસમા અધ્યાયમાં રાજા સુબાહુ પૂર્વજન્મનું આ જ્ઞાન મેળવ્યા પછી પોતાના આ જન્મમાં પુરુષોત્તમ માસનું કેવું ભવ્ય વ્રત કરે છે અને તેનાથી આગળ શું થાય છે, તેની દિવ્ય કથા આવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “રાજા સુબાહુ પૂર્વજન્મ વર્ણન” નામનો અષ્ટાંવિંશતિમો અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!