૧. નારદજીનો વર્જિત કર્મો અંગેનો પ્રશ્ન
તેવીસમા અધ્યાયમાં દાનનો મહિમા સાંભળ્યા પછી, દેવર્ષિ નારદજીએ ભગવાન નારાયણને પ્રણામ કરીને પૂછ્યું:
“હે પ્રભુ! આપે આ પવિત્ર માસમાં કરવા યોગ્ય અસંખ્ય પુણ્યશાળી કાર્યો વિશે જણાવ્યું. પરંતુ વ્રતની સફળતા માટે એ જાણવું પણ એટલું જ જરૂરી છે કે આ મહિનામાં કયા કાર્યો કરવાથી પુણ્યનો નાશ થાય છે અને પાપ લાગે છે.
કૃપા કરીને મને એવા કાર્યો અને આચરણો વિશે કહો જે પુરુષોત્તમ માસ દરમિયાન ત્યાગવા યોગ્ય (વર્જિત) છે, જેથી ભક્તો કોઈ અજાણતા ભૂલ ન કરી બેસે.”
૨. ભગવાન નારાયણ દ્વારા વર્જિત કાર્યોનો ઉપદેશ
ભગવાન નારાયણે કહ્યું, “હે નારદ! તેં બહુ જ ગંભીર અને સારો પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. વ્રત કરનાર મનુષ્ય જો એક તરફ પુણ્ય કરે અને બીજી તરફ પાપકર્મો ચાલુ રાખે, તો તેને વ્રતનું કોઈ ફળ મળતું નથી. આ પવિત્ર મહિનામાં મનુષ્યે પોતાની ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખવો જોઈએ.”
ભગવાને આ મહિના દરમિયાન નીચે મુજબના કાર્યોને સંપૂર્ણપણે વર્જિત (મનાઈ) ગણાવ્યા છે:
માંસાહાર અને તામસિક ભોજનનો ત્યાગ: આ મહિનામાં માંસ, મચ્છી, ઈંડા કે કોઈ પણ જીવહિંસાથી બનેલો ખોરાક લેવો એ ઘોર પાપ છે. આ ઉપરાંત લસણ, ડુંગળી, મસૂરની દાળ, વાસી ખોરાક અને નશીલા પદાર્થો (દારૂ, તમાકુ વગેરે) નો ઉપયોગ બિલકુલ ન કરવો જોઈએ.
અશુભ વાણી અને વર્તન: કોઈની નિંદા (ચૂગલી) કરવી, કોઈ પર ક્રોધ કરવો, અસત્ય (જૂઠું) બોલવું અને કોઈનું દિલ દુભાવવું એ આ મહિનામાં સૌથી મોટું માનસિક પાપ માનવામાં આવે છે.
શારીરિક સંબંધો (બ્રહ્મચર્ય પાલન): પુરુષોત્તમ માસ દરમિયાન વ્રત રાખનારે સંપૂર્ણ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું જોઈએ. વિલાસી જીવન અને કામવાસનાથી દૂર રહેવું અનિવાર્ય છે.
ચોરી અને કપટ: કોઈની પણ સંપત્તિ પડાવી લેવી, વ્યાપારમાં છેતરપિંડી કરવી કે કોઈની સાથે દગો કરવો એ આ મહિનામાં ભક્તને નરક ગતિ તરફ દોરી જાય છે.
૩. શુભ પ્રસંગો અને નવા કાર્યો પર પ્રતિબંધ
ભગવાન નારાયણે એક મહત્વનો શાસ્ત્રોક્ત નિયમ સમજાવતા કહ્યું કે, પુરુષોત્તમ માસ (અધિક માસ) ને ભગવાનની આરાધના માટે અનામત રાખવામાં આવ્યો છે, તેથી આ મહિનામાં લૌકિક અથવા સાંસારિક મંગળ કાર્યો ન કરવા જોઈએ:
લગ્ન અને સગાઈ: આ મહિનામાં વિવાહ (લગ્ન) કે સગાઈ જેવા પ્રસંગો વર્જિત છે.
ગૃહપ્રવેશ અને મુહૂર્ત: નવું ઘર ખરીદવું, નવા ઘરમાં પ્રવેશ કરવો, નવો વ્યાપાર શરૂ કરવો કે મુહૂર્ત કરવા જેવા કાર્યો આ મહિનામાં ટાળવા જોઈએ.
જનોઈ અને મુંડન સંસ્કાર: બાળકોના બાબરી (મુંડન) કે જનોઈ આપવા જેવા સંસ્કારો પણ આ માસમાં ન કરવા જોઈએ.
ભગવાને સ્પષ્ટ કર્યું કે આ મહિનો કેવળ હરિભક્તિ, જપ, તપ અને આત્મશુદ્ધિ માટે છે, લૌકિક ઉત્સવો માટે નથી.
૪. નિયમ ભંગનું પરિણામ
ભગવાન નારાયણે અધ્યાયના અંતમાં સાવધાન કરતા કહ્યું:
“હે દેવર્ષિ! જે મનુષ્ય આ પવિત્ર મહિનાનો આદર નથી કરતો અને જાણીજોઈને પાપકર્મ, જુગાર, વેશ્યાગમન કે પરાઈ સ્ત્રી પર કુદ્રષ્ટિ કરે છે, તેના પૂર્વજો પણ રુદન કરે છે અને તે વ્યક્તિ જન્મોજન્મ સુધી દારિદ્ર્ય ભોગવે છે. માટે ભક્તોએ આ ત્રીસ દિવસોમાં પોતાના મન, વાણી અને શરીરને પવિત્ર રાખવા સખત પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.”
📌 અધ્યાય ૨૪ નો સાર (બોધ)
સંયમ એ જ સાચું વ્રત: શું કરવું તેના કરતાં ‘શું ન કરવું’ તેનું ધ્યાન રાખવું એ વ્રતનો અડધો હિસ્સો છે.
ભક્તિ માટે સમય: આ અધ્યાય આપણને સંસારની દોડધામ અને મંગળ કાર્યોમાંથી બ્રેક લઈને થોડો સમય કેવળ ભગવાન માટે ફાળવવાની પ્રેરણા આપે છે.
(આગળના પચીસમા અધ્યાયમાં ભગવાન નારાયણ દેવર્ષિ નારદજીને આ વ્રતની પવિત્ર કથા સંભળાવવા પાછળનો મહિમા અને કથાવાચક બ્રાહ્મણનું સન્માન કેવી રીતે કરવું, તેનું જ્ઞાન આપશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “વર્જિત કર્મ નિરૂપણ” નામનો ચતુર્વિંશતિમો અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!