૧. વ્રતની પૂર્ણાહુતિ અને મહાઉદ્યાપન
સત્તરમા અધ્યાયમાં આપણે જોયું કે રાજા મણીગ્રીવ અને તેમની આખી પ્રજા ભક્તિના રંગમાં રંગાઈ ગયા હતા. જોતજોતામાં પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસના ત્રીસ દિવસો પૂર્ણ થવા આવ્યા. રાજાએ શાસ્ત્રોક્ત વિધિ અનુસાર વ્રતનું ભવ્ય ઉદ્યાપન (ઉજવણું) કરવાનું આયોજન કર્યું.
રાજાએ નગરમાં પવિત્ર મંડપ બંધાવ્યો અને કાંચનપુરના તેમજ દૂર-દૂરથી આવેલા વેદપાઠી બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કર્યા. સોનાના કળશ પર રાધા-કૃષ્ણની દિવ્ય મૂર્તિ પધરાવીને હવન, પૂજન અને અર્ચન કરવામાં આવ્યા. રાજાએ પોતાની શક્તિ અનુસાર બ્રાહ્મણોને સોનામહોરો, વસ્ત્રો અને ગાયોનું દાન આપ્યું. વ્રતના છેલ્લા દિવસે રાજાએ કાંસાના પાત્રમાં *૩૩ માલપુઆ મૂકીને* પરમ શ્રદ્ધાથી બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યા. આખું નગર ભગવાન પુરુષોત્તમના જયઘોષથી ગુંજી ઉઠ્યું.
૨. ભગવાન પુરુષોત્તમની આકાશવાણી અને પ્રસન્નતા
રાજા મણીગ્રીવ અને તેમની પ્રજાની આવી શુદ્ધ, નિષ્કામ અને અદ્ભુત ભક્તિ જોઈને ભગવાન પુરુષોત્તમ અત્યંત ગદગદ થઈ ગયા. ઉદ્યાપનની આરતી પૂર્ણ થતાં જ આકાશમાંથી દિવ્ય પુષ્પોની વર્ષા થવા લાગી અને એક ગંભીર તેમજ મધુર આકાશવાણી સંભળાઈ:
“હે રાજન મણીગ્રીવ! હું તારા સંયમ, તારા હૃદયપલટા અને તારી ભક્તિથી અતિ પ્રસન્ન થયો છું. તેં કેવળ તારો જ નહીં, પરંતુ તારી આખી પ્રજાને સન્માર્ગે વાળીને મોટું પુણ્ય કર્યું છે.
તેં શ્રદ્ધાપૂર્વક કરેલા આ પુરુષોત્તમ માસના વ્રતના પ્રતાપે તારા જીવનના તમામ પૂર્વ પાપો બળીને ભસ્મ થઈ ગયા છે. હું તને વરદાન આપું છું કે તારા રાજ્યમાં ક્યારેય અન્ન, ધન કે સુખની કમી નહીં રહે અને તારી કીર્તિ યુગો-યુગો સુધી ગવાશે.”
૩. રાજાનું દીર્ઘાયુષ્ય અને અંતે ગોલોક પ્રવાસ
આકાશવાણી સાંભળીને રાજા મણીગ્રીવ અને આખી પ્રજાના આંખમાં હર્ષના આંસુ આવી ગયા. ભગવાને આપેલા વરદાન મુજબ રાજાએ ઘણા વર્ષો સુધી ન્યાય અને ધર્મપૂર્વક રાજ્ય ચલાવ્યું. તેમના રાજ્યમાં કોઈ અકાળ મૃત્યુ ન થતું, કોઈ રોગી નહોતું અને પ્રજા સદા સુખી રહેતી. રાજા મણીગ્રીવ પોતે પણ રોજ પ્રભુ ભક્તિમાં લીન રહેતા.
જ્યારે રાજાની આયુષ્ય પૂર્ણ થઈ, ત્યારે યમરાજના દૂતો તેમને લેવા ન આવ્યા, પરંતુ સાક્ષાત ભગવાન પુરુષોત્તમના દિવ્ય પાર્ષદો વૈકુંઠમાંથી વિમાન લઈને આવ્યા. રાજા મણીગ્રીવ અને તેમની પરમ સાધ્વી રાણી અત્યંત શાંતિથી પોતાના પ્રાણ ત્યાગીને એ દિવ્ય વિમાનમાં બેસીને ભગવાનના પરમ ધામ ગોલોક માં સદા માટે નિવાસ કરવા પધાર્યા.
૪. ભગવાન નારાયણનો નારદજીને અંતિમ બોધ
બદ્રિકાશ્રમમાં કથા પૂર્ણ કરતા ભગવાન નારાયણ દેવર્ષિ નારદજીને કહે છે, “હે નારદ! આ પુરુષોત્તમ માસનો મહિમા છે. જે રાજા પહેલાં કેવળ શિકાર અને ભોગ-વિલાસમાં ડૂબેલો હતો, તેને આ વ્રતના પ્રભાવથી પરમ પદની પ્રાપ્તિ થઈ. કળિયુગમાં જે પણ મનુષ્ય આ કથા સાંભળશે, તેની બુદ્ધિ પવિત્ર બનશે અને તેને મોક્ષ મળશે.”
📌 અધ્યાય ૧૮ નો સાર (બોધ)
ભક્તિનું પરિણામ: ભલે મનુષ્ય ગમે તેટલો ભોગ-વિલાસી હોય, પણ જો તે સાચા હૃદયથી પ્રભુના શરણે જાય, તો ભગવાન તેનો સ્વીકાર કરે જ છે.
ઉદ્યાપનનું મહત્વ: વ્રતની પૂર્ણાહુતિ દાન અને સેવાભાવથી થાય તો તેનું ફળ અક્ષય બની જાય છે.
(અહીં રાજા મણીગ્રીવની સુંદર કથા સંપન્ન થાય છે. આગળના ઓગણીસમા અધ્યાયથી હવે દેવર્ષિ નારદજી ભગવાન નારાયણને પૃથ્વી પરના સામાન્ય મનુષ્યો માટે વ્રતની સરળ રીતો વિશે પ્રશ્ન પૂછશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “રાજા મણીગ્રીવ મોક્ષ વર્ણન” નામનો અષ્ટાદશ અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!