૧. તપસ્યાની પરાકાષ્ઠા અને બ્રહ્માંડમાં તેજ
અગિયારમા અધ્યાયમાં આપણે જોયું કે રાજા દ્રઢધન્વા અને રાણી ગુણવતી બધું જ છોડીને વનમાં ઘોર તપ કરી રહ્યા હતા. સમય વીતતો ગયો અને રાજાની તપસ્યા વધુ ને વધુ કઠિન બનતી ગઈ. તેમણે અન્ન અને જળનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરી દીધો હતો અને તેમનું મન કેવળ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ચરણોમાં પરોવાયેલું હતું.
રાજાના હૃદયમાંથી નીકળતી ભક્તિની ઊર્જા અને તેમના તપના પ્રતાપે આજુબાજુના વનમાં એક અદ્ભુત શાંતિ અને દિવ્યતા ફેલાઈ ગઈ. વનનાં હિંસક પ્રાણીઓ પણ પોતાનું વેરઝેર ભૂલીને રાજાની કુટિર નજીક શાંતિથી બેસવા લાગ્યા. રાજા દ્રઢધન્વાના મનનો અડગ નિશ્ચય જોઈને વૈકુંઠ અને ગોલોક ધામમાં ભગવાન પુરુષોત્તમનું આસન ડોલવા લાગ્યું. પ્રભુ પોતાના ભક્તની આ વ્યાકુળતા જોઈને વધુ સમય રોકાઈ ન શક્યા.
૨. ભગવાન પુરુષોત્તમનું દિવ્ય પ્રાગટ્ય
એક દિવસ, જ્યારે રાજા દ્રઢધન્વા આંખો બંધ કરીને હૃદયમાં પ્રભુનું ધ્યાન ધરી રહ્યા હતા, ત્યારે અચાનક આખું વન કરોડો સૂર્યના પ્રકાશ જેવા દિવ્ય તેજથી ઝળહળી ઉઠ્યું. વનમાં સુગંધિત પવન ફૂંકાવવા લાગ્યો અને આકાશમાંથી દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા શરૂ કરી.
રાજાએ જેવી પોતાની આંખો ખોલી, તેમની સામે સાક્ષાત ભગવાન પુરુષોત્તમ (શ્રીકૃષ્ણ) બિરાજમાન હતા!
પ્રભુનું સ્વરૂપ અત્યંત મનોહર હતું; તેમના શ્યામ શરીર પર પીતાંબર શોભી રહ્યું હતું.
તેમના મસ્તક પર મોરપંખનો મુગટ અને ગળામાં વૈજયંતી માળા હિલોળા લેતી હતી.
તેમના મુખ પર મંદ-મંદ હાસ્ય હતું અને તેમના હાથમાં દિવ્ય મુરલી (વાંસળી) હતી.
તેમની સાથે ગરુડજી પણ હાથ જોડીને ઉભા હતા.
૩. રાજા-રાણીની સ્તુતિ અને ગદગદ અવસ્થા
ભગવાનના આ અલૌકિક અને અદ્ભુત સ્વરૂપના દર્શન કરતાં જ રાજા દ્રઢધન્વા અને રાણી ગુણવતી ભાન ભૂલી ગયા. તેમના આંખમાંથી આનંદના આસુ વહેવા લાગ્યા. રાજાએ તુરંત ભગવાનના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કર્યા.
રાજાએ હાથ જોડીને અત્યંત નમ્ર ભાવે ભગવાનની સ્તુતિ કરતા કહ્યું:
“હે સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ! હે અનાથના નાથ, પતિત પાવન પ્રભુ! આપના દર્શન પામીને મારો આ મનુષ્ય જન્મ સાર્થક થઈ ગયો. જે પ્રભુને પામવા માટે મોટા-મોટા ઋષિ-મુનિઓ હજારો વર્ષ સુધી તપ કરે છે, તે પ્રભુ આજે મારી સામે સ્વયં ઉભા છે. હે પુરુષોત્તમ ભગવાન! આપની જય હો, જય હો!”
રાણી ગુણવતીએ પણ પ્રભુના ચરણોમાં મસ્તક નમાવીને ધન્યતા અનુભવી.
૪. પ્રભુ દ્વારા વરદાન અને વૈકુંઠ ગમનનો સંકેત
દયાળુ ભગવાન પુરુષોત્તમ ભક્તની સ્તુતિ સાંભળીને અત્યંત પ્રસન્ન થયા. તેમણે પોતાના કોમળ હાથોથી રાજાને ઊભા કર્યા અને અમૃત સમાન વાણીમાં બોલ્યા:
“હે રાજન! હું તારા અને રાણી ગુણવતીના આ નિષ્કામ તપથી અને ભક્તિથી અતિ પ્રસન્ન થયો છું. તેં પૂર્વજન્મમાં પણ મારું વ્રત કર્યું હતું અને આ જન્મમાં તેં સંસારના તમામ સુખોનો ત્યાગ કરીને સાચી ભક્તિની પરાકાષ્ઠા બતાવી છે.
હવે તારે આ વનમાં વધુ કષ્ટ વેઠવાની જરૂર નથી. તારું પૃથ્વી પરનું કાર્ય પૂર્ણ થયું છે. હું તને વરદાન આપું છું કે તું તારા આ જ દેહે (સશરીર) રાણી ગુણવતી સાથે મારા પરમ પવિત્ર ધામમાં આવીશ, જ્યાં ગયા પછી જીવને ક્યારેય જન્મ-મરણના ફેરામાં આવવું પડતું નથી.”
ભગવાને રાજાને ગરુડ પર બેસીને પોતાની સાથે પરમ ધામ તરફ આવવાની આજ્ઞા આપી.
📌 અધ્યાય ૧૨ નો સાર (બોધ)
ભક્તિનું અંતિમ ફળ: આ અધ્યાય દર્શાવે છે કે સાચી અને નિષ્કામ ભક્તિ ક્યારેય ખાલી જતી નથી. ઈશ્વર પોતે ભક્તની વહારે આવે છે અને તેને દર્શન આપે છે.
પુરુષોત્તમ માસનો મહિમા: રાજાને જે પરમ પદ મળ્યું, તેનો પાયો પૂર્વજન્મમાં કરેલા પુરુષોત્તમ માસના વ્રતથી જ નંખાયો હતો.
(આગળના તેરમા અધ્યાયમાં રાજા દ્રઢધન્વા સશરીર દિવ્ય વિમાનમાં બેસીને કેવી રીતે પરમ ધામ જાય છે અને પૃથ્વી પરના લોકોમાં આ વ્રતનો પ્રચાર કેવી રીતે થાય છે, તેની કથા આવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “ભગવાન પુરુષોત્તમ પ્રાગટ્ય અને દર્શન” નામનો દ્વાદશ અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!