૧. વ્રત ન કરનાર અને નિંદા કરનાર મનુષ્યોની દશા
સાતમા અધ્યાયમાં પુણ્યકર્મ અને દાનનો મહિમા સાંભળ્યા પછી, ભગવાન નારાયણે દેવર્ષિ નારદજીને એવા લોકો વિશે જણાવ્યું જેઓ આ પવિત્ર મહિનાનો આદર નથી કરતા:
“હે નારદ! આ પૃથ્વી લોક પર કેટલાક મનુષ્યો એવા અજ્ઞાની અને અભિમાની હોય છે, જેઓ આ પરમ પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસ આવવા છતાં ન તો સ્નાન-દાન કરે છે, ન તો ભગવાનનું ભજન કરે છે.
જે મનુષ્ય ભાગ્યવશ આવો ઉત્તમ સમય મળવા છતાં પોતાના આળસ કે લોભના કારણે વ્રત નથી કરતો, તે પોતાના હાથે જ પોતાનું નુકસાન કરે છે. એટલું જ નહીં, જે લોકો આ વ્રત કરનારા ભક્તોની મજાક ઉડાવે છે કે આ પવિત્ર મહિનાની નિંદા કરે છે, તેઓ ઘોર પાપના ભાગી બને છે.”
ભગવાને આગળ જણાવ્યું કે આવા લોકો આ જન્મમાં દારિદ્ર્ય (ગરીબી), રોગ અને માનસિક અશાંતિ ભોગવે છે. તેમના ઘરમાં ક્લેશ રહે છે અને મૃત્યુ પછી તેમને નરકની યાતનાઓ સહન કરવી પડે છે. વળી, આગામી જન્મોમાં પણ તેઓ ભાગ્યહીન અને સુખ-સુવિધા વગરનું જીવન જીવે છે. તેથી આ મહિનાનો તિરસ્કાર ક્યારેય ન કરવો જોઈએ.
૨. દેવર્ષિ નારદજીની શંકા અને નવો પ્રશ્ન
ભગવાન નારાયણના મુખેથી આ આકરી વાણી સાંભળીને નારદજી વિચારમાં પડી ગયા. તેમણે હાથ જોડીને વિનંતી કરી:
“હે દયાળુ પ્રભુ! આપની વાણી અક્ષરશઃ સત્ય છે. મનુષ્યો અજ્ઞાનતાને કારણે પાપ કરે છે. પરંતુ મારા મનમાં એક મોટી શંકા જાગી છે. આપે અત્યાર સુધી આ મહિનાનો જે અદ્ભુત અને અલૌકિક મહિમા કહ્યો, તે શું ભૂતકાળમાં કોઈએ સાબિત કરી બતાવ્યો છે?
પૃથ્વી લોક પર એવો કયો રાજા કે મનુષ્ય હતો, જેણે આ વ્રત સૌથી પહેલાં કર્યું હતું? અને તેને આ વ્રત કરવાથી કેવું ફળ મળ્યું? કૃપા કરીને મને કોઈ એવી જૂની ઐતિહાસિક કથા કે દ્રષ્ટાંત સંભળાવો, જેનાથી પૃથ્વી પરના મનુષ્યોની શ્રદ્ધા આ વ્રત પ્રત્યે વધુ દ્રઢ બને.”
૩. ભગવાન નારાયણ દ્વારા પૂર્વ ઇતિહાસનો પ્રારંભ
નારદજીનો આ લોકકલ્યાણકારી પ્રશ્ન સાંભળીને ભગવાન નારાયણ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. તેમણે કહ્યું, “હે નારદ! તેં ખૂબ જ ઉત્તમ પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. પુરુષોત્તમ માસના વ્રતનો પ્રભાવ સમજાવવા માટે હું તને એક પ્રાચીન અને પરમ પવિત્ર ઇતિહાસ સંભળાવું છું.
આ કથા સતયુગના સમયની છે, જેમાં એક મહાન, પ્રતાપી અને ધર્માત્મા રાજા થઈ ગયા, જેમનું નામ રાજા દ્રઢધન્વા હતું. આ રાજાએ પોતાના જીવનમાં પુરુષોત્તમ માસનું વ્રત કેવી પરિસ્થિતિમાં કર્યું અને તેમને કેવું અદ્ભુત ફળ મળ્યું, તેની આ કથા છે.”
૪. રાજા દ્રઢધન્વા અને વાલ્મીકિ ઋષિનો સંવાદ
ભગવાન નારાયણે કથાની ભૂમિકા બાંધતા કહ્યું કે, રાજા દ્રઢધન્વા ખૂબ જ ન્યાયપ્રિય અને પ્રજાપાલક રાજા હતા. એક સમયે તેમના રાજ્યમાં પરમ જ્ઞાની મહર્ષિ વાલ્મીકિ પધાર્યા. રાજાએ ઋષિનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું અને તેમની સેવા કરી.
ત્યારબાદ રાજાએ વાલ્મીકિ ઋષિને પૂછ્યું કે, “હે ઋષિરાજ! મેં પૂર્વભવમાં એવા કયા પુણ્ય કર્યા હશે કે મને આ જન્મમાં આવું અખંડ સામ્રાજ્ય, વૈભવ, સુંદર પત્ની અને સંસ્કારી પુત્ર મળ્યા છે? અને મારું મન સદા ધર્મમાં કેમ પરોવાયેલું રહે છે?” ત્યારે વાલ્મીકિ ઋષિએ રાજાને તેમના પૂર્વજન્મની કથા કહી, જે પુરુષોત્તમ માસના વ્રત સાથે જોડાયેલી હતી.
📌 અધ્યાય ૮ નો સાર (બોધ)
અવસરની કિંમત: આ અધ્યાય આપણને સમજાવે છે કે જ્યારે પણ જીવનમાં ભક્તિ કરવાનો પવિત્ર અવસર (જેમ કે પુરુષોત્તમ માસ) મળે, ત્યારે તેને આળસ કે અજ્ઞાનતામાં ગુમાવવો ન જોઈએ.
જિજ્ઞાસા: ઇતિહાસ અને જૂની કથાઓ આપણને ધર્મના માર્ગ પર ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે.
(આગળના નવમા અધ્યાયમાં ભગવાન નારાયણ નારદજીને રાજા દ્રઢધન્વાના પૂર્વજન્મની અને તેમના વૈભવ પાછળ છુપાયેલા પુરુષોત્તમ માસના રહસ્યની રોમાંચક કથા સંભળાવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “રાજા દ્રઢધન્વા કથા પ્રારંભ” નામનો અષ્ટમ અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!