૧. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની અમૃતવાણી
ત્રીજા અધ્યાયમાં આપણે જોયું કે ભગવાન વિષ્ણુ મલમાસને લઈને ગોલોક ધામ પહોંચ્યા હતા અને શ્રીકૃષ્ણને તેની વ્યથા સંભળાવી હતી. વિષ્ણુજીની વાત સાંભળીને જગદગુરુ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. તેમણે મલમાસ તરફ અમૃતમય દ્રષ્ટિ કરી અને સભા સમક્ષ ઘોષણા કરતા કહ્યું:
“હે વૈકુંઠનાથ વિષ્ણુ! તમે આ અનાથ માસને મારી શરણે લાવીને બહુ મોટું પુણ્યનું કાર્ય કર્યું છે. જે જીવ જગતથી હારીને, અપમાનિત થઈને મારી કે મારા ભક્તોની શરણમાં આવે છે, તેને હું ક્યારેય નિરાશ કરતો નથી.
આ મલમાસ અત્યાર સુધી સ્વામી વગરનો, નિંદનીય અને શુભ કાર્યોમાં વર્જિત હતો, પરંતુ હવે તેનો આ શોક સદા માટે સમાપ્ત થાય છે. હું પોતે આ માસનો સ્વામી (અધિપતિ દેવ) બનું છું.”
૨. ‘પુરુષોત્તમ’ નામ અને વરદાન
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ મલમાસને વરદાન આપતાં સવિસ્તાર કહ્યું:
નામકરણ: “જેમ વેદોમાં અને સંસારમાં મને ‘પુરુષોત્તમ’ (પુરુષોમાં ઉત્તમ) કહેવામાં આવે છે, તેમ આજથી આ મહિનાને પણ આખું જગત ‘પુરુષોત્તમ માસ’ ના નામથી ઓળખશે.”
સર્વશ્રેષ્ઠતાનું વરદાન: “આજ સુધી લોકો આને ‘મલમાસ’ કહીને તેનો તિરસ્કાર કરતા હતા, પણ આજથી આ મહિનો વર્ષના બધા જ બાર મહિનાઓ (કાર્તિક, શ્રાવણ વગેરે) કરતાં પણ વધારે ગુણવાન, ફળદાયી અને પવિત્ર બનશે. મારી સમાન જ આ મહિનામાં પણ અદ્ભુત દિવ્ય શક્તિઓ રહેશે.”
બીજ મંત્રની પ્રાપ્તિ: ભગવાને આ માસને પોતાનો મંત્ર આપ્યો અને તેને પવિત્રતાનો મુગટ પહેરાવ્યો.
૩. પુરુષોત્તમ માસના વ્રતનું ફળ
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ આગળ આ મહિનામાં કરવામાં આવતા ભક્તિ કાર્યોનું મહાત્મ્ય સમજાવતા વરદાન આપ્યું:
“જે મનુષ્ય આ પુરુષોત્તમ માસમાં નિયમપૂર્વક મારું પૂજન કરશે, અખંડ દીપક પ્રગટાવશે, ગીતાજીનો પાઠ કરશે, દાન-પુણ્ય કરશે અને પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરશે, તેને હું મારા ગોલોક ધામમાં સ્થાન આપીશ.
આ મહિનામાં કરવામાં આવેલું થોડું પણ પુણ્ય કાર્ય અક્ષય (ક્યારેય ખૂટે નહીં તેવું) થઈ જશે. જે ફળ હજારો વર્ષોની તપસ્યા, યજ્ઞો કે તીર્થયાત્રા કરવાથી પણ નથી મળતું, તે ફળ આ પુરુષોત્તમ માસમાં કેવળ શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત અને કથા સાંભળવાથી મળશે. આ મહિનામાં વ્રત કરનારના પિતૃઓ પણ નરકમાંથી મુક્ત થઈને વૈકુંઠ પામશે.”
૪. મલમાસનો આનંદ અને વિષ્ણુજીનો આભાર
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના આવા પરમ કલ્યાણકારી વચનો અને વરદાન સાંભળીને મલમાસ (જે હવે ‘પુરુષોત્તમ માસ’ બની ચૂક્યો હતો) નો બધો જ શોક, ડર અને ગ્લાનિ ગાયબ થઈ ગયા. તેનું શરીર દિવ્ય તેજથી ચમકવા લાગ્યું. તે અત્યંત આનંદિત થઈને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને વિષ્ણુ ભગવાનના ચરણોમાં વારંવાર પ્રણામ કરવા લાગ્યો.
ભગવાન વિષ્ણુ પણ શ્રીકૃષ્ણની આ લીલા અને ભક્તવત્સલતા જોઈને ગદગદ થઈ ગયા. તેમણે શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિ કરી. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુ પુરુષોત્તમ માસને સાથે લઈને હર્ષભેર પૃથ્વી લોક અને વૈકુંઠ તરફ પાછા ફર્યા, જેથી પૃથ્વી પરના મનુષ્યો આ પવિત્ર માસનો લાભ ઉઠાવી શકે.
📌 અધ્યાય ૪ નો સાર (બોધ)
ઈશ્વરનું શરણ પરમ કલ્યાણકારી છે: જે માસ જગત માટે ‘મલ’ (મેલો) હતો, તે ભગવાનના સ્પર્શ અને શરણથી ‘પુરુષોત્તમ’ (સર્વશ્રેષ્ઠ) બની ગયો. આપણું જીવન પણ ગમે તેટલું દોષયુક્ત હોય, જો પ્રભુને અર્પણ કરીએ તો પવિત્ર બની જાય છે.
નામનો મહિમા: આ અધ્યાયથી જ અધિક માસને ‘પુરુષોત્તમ માસ’ તરીકે પૂજવાની પરંપરા શરૂ થઈ.
(આગળના પાંચમા અધ્યાયમાં આ પવિત્ર મહિનામાં કયા નિયમો પાળવા જોઈએ, કેવી રીતે પૂજા કરવી જોઈએ અને વ્રતની વિધિ શું છે, તેની વિગતો દેવર્ષિ નારદજી પૂછશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા પુરુષોત્તમ પદ પ્રાપ્તિ” નામનો ચતુર્થ અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!