૧. વાલ્મીકિ ઋષિ દ્વારા પૂર્વજન્મનું રહસ્ય પ્રગટ કરવું
આઠમા અધ્યાયમાં રાજા દ્રઢધન્વાએ મહર્ષિ વાલ્મીકિને પોતાના આ જન્મના રાજવૈભવ અને સુખનું કારણ પૂછ્યું હતું. તેના ઉત્તરમાં વાલ્મીકિ ઋષિએ રાજાને દિવ્ય દ્રષ્ટિથી જોઈને કહ્યું:
“હે રાજન! તું પૂર્વજન્મમાં કોઈ મોટો રાજા કે ધનાઢ્ય વ્યક્તિ નહોતો. તું પૂર્વજન્મમાં દ્રવિડ દેશ (દક્ષિણ ભારત) માં રહેતો એક અત્યંત ગરીબ અને સંસ્કારી બ્રાહ્મણ હતો, જેનું નામ શુચિશર્મા હતું.
તારી પાસે ન તો કોઈ ધન હતું કે ન તો વૈભવ. તું માંડ-માંડ તારું અને તારા પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતો હતો. પરંતુ તારામાં એક મોટો ગુણ હતો—તું પ્રભુ ભક્તિમાં લીન રહેતો અને ક્યારેય અસત્ય બોલતો નહીં.”
૨. અજાણતા થયેલું પુરુષોત્તમ માસનું વ્રત
વાલ્મીકિ ઋષિએ કથા આગળ વધારતા કહ્યું કે, એકવાર પૃથ્વી પર પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસ આવ્યો. શુચિશર્મા બ્રાહ્મણ ગરીબ હોવા છતાં, તેણે વિચાર્યું કે મારી પાસે ભગવાનને અર્પણ કરવા માટે ધન ભલે ન હોય, પણ મારી પાસે શ્રદ્ધા છે.
તેણે આખો મહિનો નીચે મુજબના નિયમો પાળ્યા:
તે રોજ સવારે વહેલા ઉઠીને પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરતો.
આખો દિવસ તે ભૂખ્યો રહેતો અને રાત્રે કેવળ જંગલના કંદમૂળ કે ફળો ખાઈને એકટાણું વ્રત કરતો.
તે રાત્રે જમીન પર સૂતો અને અખંડ ભાવે ભગવાન પુરુષોત્તમનું સ્મરણ કરતો.
ઋષિએ રાજાને કહ્યું, “હે રાજન! તેં પૂર્વજન્મમાં આ વ્રત કોઈ ખાસ ઈચ્છા વગર (નિષ્કામ ભાવે) કર્યું હતું. એ પવિત્ર વ્રતના પુણ્ય પ્રતાપે જ તારો આ જન્મ એક મહાન રાજા તરીકે થયો છે. તારી જે પત્ની અત્યારે રાણી ગુણવતી છે, તે પૂર્વજન્મમાં પણ તારી પત્ની હતી અને તેણે પણ તારી સાથે આ વ્રત કર્યું હતું. આ બધો વૈભવ તેં કરેલા એ જ એક પુરુષોત્તમ માસના વ્રતનું ફળ છે.”
૩. રાજા દ્રઢધન્વાના મનમાં વૈરાગ્ય અને સુદેવ બ્રાહ્મણનું આગમન
વાલ્મીકિ ઋષિના મુખેથી પોતાના પૂર્વજન્મની આ અદ્ભુત કથા સાંભળીને રાજા દ્રઢધન્વાનું હૃદય ભક્તિથી ગદગદ થઈ ગયું. તેમને સમજાયું કે સંસારના આ વૈભવ અને રાજપાટ ક્ષણભંગુર (નાશવંત) છે, જ્યારે ભગવાનની ભક્તિ જ કાયમી છે. રાજાના મનમાં સંસાર પ્રત્યે વૈરાગ્ય જાગ્યો.
ઋષિના ગયા પછી, એક દિવસ રાજા પોતાના મહેલમાં બેઠા હતા, ત્યારે ત્યાં સુદેવ નામના એક પરમ તેજસ્વી બ્રાહ્મણ પધાર્યા. આ બ્રાહ્મણ ખૂબ જ વિદ્વાન હતા પરંતુ અત્યારે ભારે ચિંતામાં દેખાતા હતા. રાજાએ તેમને પ્રણામ કર્યા, આસન આપ્યું અને તેમના આવવાનું પ્રયોજન પૂછ્યું.
૪. બ્રાહ્મણ સુદેવની કરુણ વિનંતી
બ્રાહ્મણ સુદેવે રાજાને ભારે હૃદયે કહ્યું, “હે ન્યાયપ્રિય રાજા દ્રઢધન્વા! હું એક મોટી મુશ્કેલીમાં મુકાઈને આપની શરણે આવ્યો છું. મારે એક સુંદર અને સંસ્કારી પુત્રી છે, જે હવે વિવાહ યોગ્ય (લગ્ન લાયક) થઈ છે.
પરંતુ હું અત્યંત ગરીબ હોવાથી તેની સગાઈ કે લગ્ન યોગ્ય વર સાથે કરી શકતો નથી. સમાજમાં મારી નિંદા થઈ રહી છે અને મારી પત્ની પણ આ ચિંતામાં રાત-દિવસ રડે છે. મેં સાંભળ્યું છે કે આપ આપના દ્વારે આવેલા કોઈ પણ યાચકને ખાલી હાથે મોકલતા નથી. માટે કૃપા કરીને મારી પુત્રીના કલ્યાણ માટે મને સહાય કરો.”
રાજા દ્રઢધન્વાએ બ્રાહ્મણની વાત બહુ જ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી અને તેમના મનમાં એક મોટો ધાર્મિક વિચાર આવ્યો.
📌 અધ્યાય ૯ નો સાર (બોધ)
ગરીબી ભક્તિમાં નડતી નથી: ભગવાન માત્ર ભાવના ભૂખ્યા છે. પૂર્વજન્મમાં ગરીબ બ્રાહ્મણે પણ શ્રદ્ધાથી વ્રત કર્યું તો પ્રભુએ તેને રાજા બનાવી દીધો.
વૈરાગ્ય: સાચું જ્ઞાન મળ્યા પછી મનુષ્ય વૈભવમાં અંધ નથી થતો, પરંતુ પરમાત્મા તરફ વળે છે.
(આગળના દસમા અધ્યાયમાં રાજા દ્રઢધન્વા સુદેવ બ્રાહ્મણને કેવી રીતે મદદ કરશે અને કથા કયો નવો વળાંક લેશે, તેની રોમાંચક વિગતો આવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “શુચિશર્મા પૂર્વજન્મ કથા અને સુદેવ આગમન” નામનો નવમ અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!