૧. નારદજીનો વિશેષ પ્રશ્ન
છઠ્ઠા અધ્યાયમાં આહારના નિયમો જાણ્યા પછી, દેવર્ષિ નારદજીએ અત્યંત ઉત્સાહપૂર્વક ભગવાન નારાયણને પૂછ્યું:
“હે પ્રભુ! આપની કૃપાથી મને વ્રતના નિયમો અને આહાર શુદ્ધિનું જ્ઞાન મળ્યું. હવે કૃપા કરીને મને એ જણાવો કે આ પવિત્ર મહિનામાં મનુષ્યે કયા એવા વિશેષ સત્કર્મો કરવા જોઈએ, જેનાથી ભગવાન પુરુષોત્તમ અત્યંત પ્રસન્ન થાય?
આ મહિનામાં કરવામાં આવતા કયા પૂજન, અર્ચન કે દાનનું ફળ અક્ષય (ક્યારેય નાશ ન પામે તેવું) બને છે? કૃપા કરીને વિગતવાર સમજાવો.”
૨. પુરુષોત્તમ માસમાં કરવા યોગ્ય શ્રેષ્ઠ ધાર્મિક કાર્યો
ભગવાન નારાયણે સ્મિત સાથે કહ્યું, “હે નારદ! પુરુષોત્તમ માસ એ પરમાત્માની નિકટ જવાનો સર્વોત્તમ સમય છે. આ મહિનામાં મનુષ્યે પોતાનો વધુમાં વધુ સમય ભક્તિમાં વિતાવવો જોઈએ. આ મહિનામાં નીચેના કાર્યો કરવાથી અનંત ગણું ફળ મળે છે:”
શ્રીમદ્ ભાગવત અને ગીતા પાઠ: આ મહિનામાં દરરોજ શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ અથવા ભગવદ્ ગીતાના પુરુષોત્તમ યોગ (અધ્યાય ૧૫) નું પઠન કે શ્રવણ કરવું સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે.
અખંડ દીપદાન: ભગવાન પુરુષોત્તમની મૂર્તિ કે છબી સમક્ષ આખો મહિનો ઘીનો અખંડ દીવો પ્રગટાવવો અથવા દરરોજ સાંજે મંદિર, તુલસી ક્યારો કે પવિત્ર નદીના કિનારે દીપદાન કરવાથી મનુષ્યના જીવનનો અંધકાર દૂર થાય છે અને લક્ષ્મીજીની કૃપા રહે છે.
મંત્ર જપ: આ મહિનામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના મહામંત્ર અથવા “ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રની માળા દરરોજ નિયમિત કરવી જોઈએ.
તુલસી પૂજન: દરરોજ સવારે સ્નાન કર્યા પછી તુલસી માતાને જળ અર્પણ કરવું, તેમની પ્રદક્ષિણા કરવી અને સાંજે ત્યાં ઘીનો દીવો કરવો. આ મહિનામાં તુલસી પત્રથી ભગવાન હરિનું પૂજન કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
૩. મહાદાનનો મહિમા (અક્ષય પાત્ર અને માલપુઆનું દાન)
ભગવાન નારાયણે આ અધ્યાયમાં દાનનો મહિમા સમજાવતા એક અતિ મહત્વના દાન વિશે જણાવ્યું જે પુરુષોત્તમ માસની ઓળખ છે:
અનંત ગણું ફળ: આ મહિનામાં આપેલું નાનું દાન પણ પૃથ્વી પરના અન્ય મહિનાઓ કરતાં કરોડો ગણું મોટું ફળ આપે છે.
માલપુઆ (અપૂપ) નું દાન: આ મહિનામાં ઘીમાં તળેલા અને ખાંડની ચાસણીવાળા ૩૩ માલપુઆ કાંસાના પાત્રમાં (વાસણમાં) મૂકીને બ્રાહ્મણોને અથવા ગરીબોને દાન આપવાનો અદ્ભુત મહિમા છે. આ ૩૩ માલપુઆ એ ૩૩ કોટિ દેવતાઓનું પ્રતીક છે. આ દાન કરવાથી મનુષ્યના તમામ પાપો ધોવાઈ જાય છે અને ઘરમાં ક્યારેય અન્નની કમી રહેતી નથી.
અન્ય દાન: ગરીબોને વસ્ત્રદાન, અન્નદાન, પગરખાં (ચંપલ), છત્રી અને પુસ્તકોનું દાન કરવું ખૂબ જ કલ્યાણકારી છે.
૪. નિષ્કામ ભક્તિનો સંદેશ
ભગવાન નારાયણે અધ્યાયના અંતમાં કહ્યું:
“હે દેવર્ષિ! જે મનુષ્ય કોઈ પણ ભૌતિક ઈચ્છા વગર, કેવળ પ્રભુ પ્રીત્યર્થે (નિષ્કામ ભાવે) આ મહિનામાં ભક્તિ કરે છે, તે જીવનના બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે. પુરુષોત્તમ માસમાં કરેલું તપ, નિયમ અને દાન મનુષ્યના પિતૃઓને પણ તારી દે છે. આ મહિનામાં જે જીવ પરમાત્માના શરણે રહે છે, તેના પર સદા સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ વરસે છે.”
📌 અધ્યાય ૭ નો સાર (બોધ)
સેવા અને દાન: ભક્તિ માત્ર પોતાના કલ્યાણ માટે નથી, પરંતુ દાન અને સેવા દ્વારા અન્યોનું ભલું કરવા માટે પણ છે.
સમયનો સદઉપયોગ: આ અધ્યાય આપણને શીખવે છે કે પુરુષોત્તમ માસનો એક-એક દિવસ કિંમતી છે, માટે તેને નકામી વાતોમાં ગુમાવવાને બદલે સત્કર્મમાં વાપરવો જોઈએ.
(આગળના આઠમા અધ્યાયમાં જે મનુષ્યો આ પવિત્ર મહિનાની ઉપેક્ષા કરે છે અથવા વ્રત નથી કરતા, તેમને કેવું નુકસાન થાય છે અને કથા આગળ કયો નવો વળાંક લે છે, તેની વિગતવાર ચર્ચા આવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “પુણ્યકર્મ દાન મહિમા” નામનો સપ્તમ અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!