૧. રાજા સુબાહુની ગદગદ અવસ્થા
અઠ્ઠાવીસમા અધ્યાયમાં મહર્ષિ કૌત્સના મુખેથી પોતાના પૂર્વજન્મની કથા સાંભળ્યા પછી રાજા સુબાહુનું હૃદય ભક્તિ અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું. તેઓ વિચારવા લાગ્યા:
“અહો! ભગવાન પુરુષોત્તમ કેટલા દયાળુ છે! પૂર્વજન્મમાં મારા જેવા એક દરિદ્ર અને અજ્ઞાની મજૂર દ્વારા કેવળ અજાણતા અને અત્યંત સામાન્ય ભાવે થયેલા જળ અને અન્નના દાનથી જો પ્રભુ મને આ જન્મમાં અખંડ સામ્રાજ્ય આપી શકતા હોય, તો આ જન્મમાં બધું જ હોવા છતાં જો હું પૂર્ણ જ્ઞાન અને શ્રદ્ધા સાથે તેમનું વ્રત કરું, તો પ્રભુ મને પોતાના ચરણોમાં સ્થાન કેમ ન આપે?”
રાજાએ મહર્ષિ કૌત્સના ચરણોમાં પ્રણામ કરી તેમને પ્રચૂર દક્ષિણા આપી વિદાય કર્યા અને તે જ ક્ષણથી પોતાનું બાકીનું જીવન પ્રભુ ભક્તિમાં સમર્પિત કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.
૨. રાજા સુબાહુ દ્વારા પુરુષોત્તમ માસનું વિધિવત વ્રત
જ્યારે ફરીથી પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસનો પ્રારંભ થયો, ત્યારે રાજા સુબાહુએ પોતાના રાજ્ય વૈભવનો મોહ ત્યજી દીધો. તેમણે રાજમહેલના એક પવિત્ર ખંડમાં ભગવાન રાધા-કૃષ્ણની સુવર્ણ મૂર્તિની સ્થાપના કરી.
રાજા દરરોજ બ્રાહ્મ મુહૂર્તમાં ઊઠીને પવિત્ર નદીના જળથી સ્નાન કરતા.
તેઓ આખો દિવસ “ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રના જાપ કરતા અને રાજપાટના કાર્યો માત્ર એક સેવક તરીકે નિભાવતા.
તેમણે રોજ સાંજે તુલસી ક્યારા પાસે અને વિષ્ણુ મંદિરમાં ઘીના અખંડ દીવા પ્રગટાવીને દીપદાન કર્યું.
દરરોજ બ્રાહ્મણો અને ગરીબો માટે અન્નક્ષેત્ર ખોલીને તેમણે હજારો લોકોને તૃપ્ત કર્યા.
રાજાની આવી અજોડ ભક્તિ જોઈને આખી પ્રજા પણ હરિભક્તિના માર્ગે વળી ગઈ. આખા રાજ્યમાં ક્યાંય અધર્મ, અસત્ય કે હિંસા જોવા મળતા નહોતા.
૩. રાજાના મનમાં વૈરાગ્યનો ઉદય
પુરુષોત્તમ માસનું વ્રત પૂર્ણ થતાં જ રાજા સુબાહુના મનમાં તીવ્ર વૈરાગ્ય જાગ્યો. તેમને સમજાયું કે આ સંસારના સુખો, રાજપાટ અને વૈભવ તો કેવળ થોડા સમયના સાધનો છે, સાચું સુખ તો પ્રભુના ધામમાં છે.
તેમણે પોતાના જ્ઞાની અને યોગ્ય પુત્રને બોલાવીને રાજગાદી સોંપી દીધી (તેમનો રાજ્યાભિષેક કર્યો). રાજાએ પોતાની પત્ની સાથે સંસારનો ત્યાગ કરીને ઘોર જંગલમાં જઈ પ્રભુનું તપ કરવાનો દ્રઢ નિર્ણય કર્યો. પ્રજાએ અશ્રુભીની આંખે પોતાના પ્રિય રાજાને વિદાય આપી.
૪. ભગવાન નારાયણનો નારદજીને અંતિમ ઉપદેશ
બદ્રિકાશ્રમમાં કથા આગળ ધપાવતા ભગવાન નારાયણ દેવર્ષિ નારદજીને કહે છે, “હે નારદ! રાજા સુબાહુ પોતાની પત્ની સાથે વનમાં ગયા અને ત્યાં વર્ષો સુધી કેવળ કંદમૂળ ખાઈને, પુરુષોત્તમ માસના નિયમોનું સ્મરણ કરતા કરતા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની આરાધનામાં લીન રહ્યા. આ વ્રતના પ્રભાવથી તેમનું મન સંપૂર્ણ શુદ્ધ થઈ ગયું.”
📌 અધ્યાય ૨૯ નો સાર (બોધ)
વૈરાગ્યની પ્રાપ્તિ: સાચી ભક્તિ મનુષ્યને સંસારના ભોગોમાંથી મુક્ત કરીને ત્યાગ અને વૈરાગ્ય તરફ દોરી જાય છે.
સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય: ગમે તેટલો વૈભવ હોય, પણ અંતે જીવનું પરમ કલ્યાણ પ્રભુના શરણમાં જઈને જ થાય છે.
(હવે પછીના ત્રીસમા અધ્યાયમાં રાજા સુબાહુની તપસ્યાનું અંતિમ પરિણામ, ભગવાન પુરુષોત્તમનું પ્રગટ્ય અને આ આખી પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યની કથાની પૂર્ણાહુતિનું દિવ્ય વર્ણન આવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “રાજા સુબાહુ વ્રત અનુષ્ઠાન” નામનો ઓગણત્રીસમો અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય !