૧. નારદજીનો વ્રતના ફળો અંગેનો પ્રશ્ન
છવ્વીસમા અધ્યાયમાં દિવ્ય સ્તુતિ અને ક્ષમા પ્રાર્થનાની વિધિ સાંભળ્યા પછી, દેવર્ષિ નારદજીના મનમાં સંસારી જીવો માટે વધુ એક પ્રશ્ન જાગ્યો. તેમણે ભગવાન નારાયણને વંદન કરીને પૂછ્યું:
“હે પ્રભુ! આપની કૃપાથી મોક્ષ આપનારી સ્તુતિઓ મેં સાંભળી. પરંતુ આ સંસારમાં ઘણા એવા મનુષ્યો છે જેઓ કોઈને કોઈ શારીરિક કષ્ટ, ગરીબી, વંધ્યાત્વ (સંતાન ન હોવું) કે પારિવારિક મુશ્કેલીઓથી પીડાઈ રહ્યા છે.
કૃપા કરીને મને એ જણાવો કે શું આ પુરુષોત્તમ માસનું વ્રત કરવાથી મનુષ્યોની સાંસારિક ઈચ્છાઓ (લૌકિક મનોકામનાઓ) પણ પૂર્ણ થાય છે? આ વ્રત નારીઓના સૌભાગ્ય અને પુરુષોના યશ માટે કેટલું ફળદાયી છે?”
૨. ભગવાન નારાયણનો ઉત્તર: મનોકામના પૂર્ણ કરનાર વ્રત
ભગવાન નારાયણે કહ્યું, “હે નારદ! તેં સંસારી જીવોની પીડા દૂર કરવા માટે બહુ જ ઉત્તમ પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. જોકે આ વ્રત સર્વશ્રેષ્ઠ રીતે ‘નિષ્કામ ભાવે’ (કેવળ પ્રભુ પ્રીતિ માટે) કરવા માટે છે, પરંતુ જો કોઈ મનુષ્ય પોતાની કોઈ લૌકિક કામના કે દુઃખ દૂર કરવા માટે ‘સકામ ભાવે’ પણ આ વ્રત કરે, તો ભગવાન પુરુષોત્તમ તેની ઝોળી ક્યારેય ખાલી રાખતા નથી.”
ભગવાને સમજાવ્યું કે આ વ્રત કરવાથી મનુષ્યને નીચે મુજબના ફળોની પ્રાપ્તિ થાય છે:
રોગમુક્તિ અને આયુષ્ય: જે વ્યક્તિ લાંબા સમયથી કોઈ ગંભીર બીમારીથી પીડાતી હોય, તે જો આ મહિનામાં નિયમિત ભગવાન પુરુષોત્તમનું પૂજન કરે અને તુલસીપત્ર ચડાવે, તો તે રોગમુક્ત બને છે અને તેને દીર્ઘાયુષ્ય (લાંબુ આયુષ્ય) મળે છે.
ધન અને વૈભવ: ગરીબમાં ગરીબ માણસ પણ જો આ મહિનામાં શ્રદ્ધાપૂર્વક દીપદાન કરે, તો તેના ઘરનું દારિદ્ર્ય દૂર થાય છે અને માતા લક્ષ્મીની કૃપાથી તે ધનવાન બને છે.
૩. નારીઓના સૌભાગ્ય અને સંતાનસુખનો મહિમા
ભગવાન નારાયણે આ અધ્યાયમાં સ્ત્રીઓ (નારીઓ) માટે આ વ્રતનું વિશેષ મહત્વ સમજાવ્યું:
અખંડ સૌભાગ્ય: જે સ્ત્રીઓ પોતાના પતિના લાંબા આયુષ્ય અને સુખી દામ્પત્ય જીવન માટે પુરુષોત્તમ માસમાં મંગળા ગૌરી કે લક્ષ્મી-નારાયણનું પૂજન કરે છે, તેમને અખંડ સૌભાગ્યનું વરદાન મળે છે. તેમના ઘરમાં ક્યારેય કલહ (કંકાસ) થતો નથી.
પુત્ર/સંતાન પ્રાપ્તિ: જે દંપતીને ત્યાં સંતાન સુખ ન હોય, તેઓ જો આ પવિત્ર મહિનામાં એકસાથે રહીને નિયમોનું પાલન કરે, બ્રહ્મચર્ય પાળે અને ગરીબ બાળકોને અન્નદાન કરે, તો ભગવાન પુરુષોત્તમની કૃપાથી તેમને ત્યાં ગુણવાન અને તેજસ્વી સંતાનનો જન્મ થાય છે.
૪. બ્રહ્મહત્યા જેવા મહાપાપોમાંથી મુક્તિ
ભગવાન નારાયણે અધ્યાયના અંતમાં આ વ્રતની સર્વોચ્ચ શક્તિ બતાવતા કહ્યું:
“હે દેવર્ષિ! લૌકિક સુખો તો બહુ નાની વસ્તુ છે. જે વ્યક્તિએ અજાણતામાં બ્રહ્મહત્યા, ગૌહત્યા કે ગુરુ પત્ની ગમન જેવા ઘોર પાપો કર્યા હોય, તે પણ જો આ મહિનામાં સાચા હૃદયથી પશ્ચાતાપ કરીને પુરુષોત્તમ ભગવાનના શરણે આવે અને પૂરા ત્રીસ દિવસ ઉપવાસ કે એકટાણું કરે, તો તેના એ વ્રજ સમાન પાપો પણ ઓગળી જાય છે. આ મહિનાની શક્તિ સામે પાપનું કોઈ અસ્તિત્વ રહેતું નથી.”
📌 અધ્યાય ૨૭ નો સાર (બોધ)
સર્વ દુઃખ નિવારક: પુરુષોત્તમ માસ માત્ર આત્માના કલ્યાણ માટે જ નહીં, પરંતુ પૃથ્વી પર સુખી અને નરોગી જીવન જીવવા માટે પણ એટલો જ અગત્યનો છે.
શ્રદ્ધાનું ફળ: ઈશ્વર પાસે જેવો ભાવ રાખીને વ્રત કરવામાં આવે, પ્રભુ તેવું જ ઉત્તમ ફળ ભક્તને અર્પણ કરે છે.
(આગળના અઠ્ઠાવીસમા અધ્યાયમાં ભગવાન નારાયણ દેવર્ષિ નારદજીને આ વ્રત સાથે જોડાયેલી વધુ એક અત્યંત પ્રાચીન અને રોમાંચક કથા સંભળાવશે, જેમાં રાજા સુબાહુ અને તેના પૂર્વજન્મની વાત આવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “વ્રત વિવિધ ફળ નિરૂપણ” નામનો સપ્તવિંશતિમો અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!