૧. નારદજીની સ્તુતિ-મંત્ર અંગેની જિજ્ઞાસા
ઓગણીસમા અધ્યાયમાં અશક્ત અને ગરીબ મનુષ્યો માટેના સરળ ઉપાયો સાંભળ્યા પછી, દેવર્ષિ નારદજીએ હાથ જોડીને પ્રભુને વિનંતી કરી:
“હે જગન્નાથ! આપની કરુણા અપરંપાર છે કે આપે ગરીબો માટે પણ આ વ્રત એટલું જ સહજ બનાવી દીધું. હવે કૃપા કરીને મને એ દિવ્ય મંત્રો અને પ્રાર્થનાઓ વિશે જણાવો, જેનો જાપ આ મહિનામાં કરવાથી મનુષ્યના હૃદયમાં ભક્તિનો ઉદય થાય છે.
પુરુષોત્તમ માસમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પ્રસન્ન કરવા માટે કયા વિશિષ્ટ શ્લોકો બોલવા જોઈએ? કૃપા કરીને તે મને સમજાવો જેથી હું પૃથ્વી લોકના ભક્તોને તેનો બોધ આપી શકું.”
૨. ભગવાન નારાયણ દ્વારા મૂળ મંત્રનો ઉપદેશ
ભગવાન નારાયણે કહ્યું, “હે નારદ! પુરુષોત્તમ માસમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની આરાધના માટે મંત્રોચ્ચારનું બહુ મોટું મહત્વ છે. આ મહિનામાં જે ભક્ત પવિત્ર થઈને નીચે મુજબના મહામંત્રની રોજ ઓછામાં ઓછી એક માળા (૧૦૮ વાર) કરે છે, તેને અક્ષય પુણ્ય મળે છે:”
મૂળ મંત્ર:
“ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય”
અથવા
“હરે રામ હરે રામ રામ રામ હરે હરે, હરે કૃષ્ણ હરે કૃષ્ણ કૃષ્ણ કૃષ્ણ હરે હરે”
ભગવાને જણાવ્યું કે આ મંત્રો સનાતન છે અને પુરુષોત્તમ માસમાં આ શક્તિશાળી મંત્રોનો પ્રભાવ હજાર ગણો વધી જાય છે.
૩. ભગવાન પુરુષોત્તમના દિવ્ય પ્રાર્થના શ્લોકો
ભગવાન નારાયણે દેવર્ષિ નારદજીને કેટલાક વિશેષ શ્લોકો કહ્યા, જે વ્રત કરનારે રોજ સવારે પૂજા કરતી વખતે અને સાંજે દીપદાન કરતી વખતે બોલવા જોઈએ:
પ્રાર્થના શ્લોક-૧ (શરણાગતિ ભાવ):
ગોવર્ધનધરં વન્દે ગોપાલં ગોપરૂપિણમ્ ।
ગોકુલુત્સવમીશાનં ગોવિન્દં ગોપિકાપ્રિયમ્ ॥
અર્થ: ગોવર્ધન પર્વતને ધારણ કરનારા, ગોવાળિયાનું રૂપ ધારણ કરનારા, ગોકુલના ઉત્સવ સમાન, સર્વોપરી અને ગોપીઓના પ્રિય એવા ભગવાન ગોવિંદને હું વંદન કરું છું.
પ્રાર્થના શ્લોક-૨ (ક્ષમા યાચના અને કૃપા):
ધર્મરાજ નમસ્તુભ્યં નમસ્તે જલશાયિને ।
પુરુષોત્તમ માસસ્ય વ્રતેનાસ્મિન પ્રસિદ મે ॥
અર્થ: હે ધર્મના રક્ષક, હે ક્ષીરસાગરમાં શયન કરનારા નારાયણ! આપને મારા પ્રણામ છે. આ પવિત્ર પુરુષોત્તમ માસના વ્રતથી આપ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
૪. સ્તોત્ર પાઠ અને કથા શ્રવણનું અદ્ભુત ફળ
ભગવાન નારાયણે અધ્યાયના અંતમાં આ મંત્રો અને સ્તોત્રોના પાઠનું ફળ સમજાવતા કહ્યું:
“હે દેવર્ષિ! જે મનુષ્ય આ મહિનામાં રોજ નિયમિત રીતે ભગવદ્ ગીતાના *૧૫મા અધ્યાય (પુરુષોત્તમ યોગ)* નો પાઠ કરે છે, તેના જીવનમાંથી અજ્ઞાનતાનો નાશ થાય છે. વળી, જે કોઈ વ્યક્તિ સવાર-સાંજ આ દિવ્ય શ્લોકો બોલીને મને અર્ઘ્ય (જળ) અર્પણ કરે છે, તેના પિતૃઓ પણ તૃપ્ત થઈ જાય છે. આ મંત્રો કેવળ શબ્દો નથી, પરંતુ જીવને મારા ધામ (વૈકુંઠ) સુધી પહોંચાડનારી દિવ્ય સીડી છે.”
📌 અધ્યાય ૨૦ નો સાર (બોધ)
વાણીની પવિત્રતા: આ અધ્યાય આપણને શીખવે છે કે નકામી વાતો કે નિંદા કરવાને બદલે આપણી વાણીને પ્રભુના મંત્રો અને શ્લોકોથી પવિત્ર રાખવી જોઈએ.
સરળ ભક્તિ: મોટી પૂજા-વિધિ ન થઈ શકે તો કઈ નહીં, માત્ર સાચા હૃદયથી બોલાયેલો એક શ્લોક પણ પ્રભુ સુધી પહોંચી જાય છે.
(આગળના એકવીસમા અધ્યાયમાં ભગવાન નારાયણ પુરુષોત્તમ માસ દરમિયાન પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવાનું અને તીર્થયાત્રા કરવાનું શું મહત્વ છે, તેની દિવ્ય કથા સંભળાવશે.)
।। ઇતિ શ્રી પદ્મપુરાણ અંતર્ગત પુરુષોત્તમ માસ મહાત્મ્યનો “દિવ્ય મંત્ર-સ્તોત્ર નિરૂપણ” નામનો વિંશતિમો અધ્યાય સંપૂર્ણ ।।
બોલો શ્રી પુરુષોત્તમ ભગવાનની જય!